Rak żołądka

Epidemiologia

Polska jest krajem o średniej zachorowalności na raka żołądka. W 2016 r. na raka żołądka zachorowało 5396 osób, a 5220 zmarło z jego powodu. Najczęściej rozpoznawany jest w stadium zaawansowania, w którym przeprowadzenie operacji prowadzącej do wyleczenia nie jest możliwe. Związane jest to z brakiem (poza Japonią) badań przesiewowych, umożliwiających wykrycie nowotworu w okresie bezobjawowym. Wczesna postać raka żołądka stanowi jedynie 5-8% zachorowań i wykrywana jest zwykle przypadkowo.

Czynniki ryzyka

Badania potwierdzają, że w przypadku nowotworów żołądka znacznie większą rolę w ich powstawaniu odgrywają czynniki środowiskowe (na które można wpływać) niż genetyczne. Obserwując  migracje ludności z krajów o wysokim ryzyku zachorowania na raka żołądka do krajów o niskim ryzyku, stwierdzono, że w kolejnych pokoleniach było ono zbliżone do ryzyka ludności tam mieszkającej.

Do czynników wpływających na zwiększenie ryzyka należą:

  • nieodpowiednia dieta (bogata w sól, obfita w konserwowane i wędzone produkty oraz uboga w świeże owoce i warzywa),
  • płeć (częściej występuje u mężczyzn),
  • stan po częściowej resekcji żołądka,
  • przynależność etniczna (częściej chorują Japończycy, Chińczycy, Koreańczycy, mieszkańcy Europy Południowej i Wschodniej oraz Ameryki Środkowej),
  • niski status socjoekonomiczny,
  • narażenie na czynniki chemiczne (górnicy, hutnicy, pracownicy przemysłu gumowego),
  • grua krwi A,
  • występowanie polipów gruczolakowych, zmiany będącej uwypukleniem błony śluzowej żołądka, która wiąże się z ok 10-20% ryzykiem przemiany złośliwej,
  • zakażenie Helicobacter pylori (bakteria ta jest przyczyną zwiększenia zapadalności na raka i chłoniaka żołądka, wywołuje przewlekłe zapalenie błony śluzowej prowadzące do przemian nowotworowych; przyjmuje się, że od zakażenia do rozwoju nowotworu mija powyżej 30 lat),
  • palenie tytoniu (aż dwukrotny wzrost ryzyka),
  • zachorowania na nowotwory żołądka w rodzinie (rodzice, dziadkowie, rodzeństwo),
  • czynniki genetyczne (rzadkie zespoły, takie jak zespół Lyncha, Peutza-Jeghersa, Gardnera),
  • choroba Addisona-Biermera – niedokrwistość złośliwa (w związku z zaburzeniami w układzie odpornościowym dochodzi do zaniku błony śluzowej żołądka, co wiąże się to ze wzrostem ryzyka zachorowania),
  • choroba Menetriera (przerost błony śluzowej żołądka).

Rozpoznawanie

Wczesnej postaci raka żołądka nie towarzyszą charakterystyczne objawy. Zaawansowana postać charakteryzuje się: chudnięciem, stałym słabym bólem w nadbrzuszu, uczuciem sytości poposiłkowej, nudnościami, objawami wynikającymi z niedokrwistości. Zaawansowana choroba objawia się wyczuwalnym w badaniu przedmiotowym guzem, puchliną brzuszną i objawami wynikającymi z obecności przerzutów.

Gastroskopia jest najlepszą metodą diagnostyczną umożliwiającą pobranie do badania histologicznego materiału decydującego o  rozpoznaniu. Obowiązuje pobranie co najmniej 6 wycinków, w tym jednego z dna owrzodzenia, jeśli jest obecne.

Rozpoznanie wczesnego raka żołądka wymaga perfekcyjnej techniki badania, doświadczenia i odpowiedniego sprzętu. W przypadku każdego wrzodu żołądka uznanego za trawienny należy pobierać wycinki oraz kontrolować zagojenie.

W Polsce nie prowadzi się badań przesiewowych. W krajach o wysokim ryzyku zachorowania (np. Japonia) jest prowadzony program przesiewowy z użyciem metod radiologicznych i endoskopowych. Identyfikacja grup zwiększonego ryzyka obejmuje test na obecność Helicobacter pylori oraz oznaczanie frakcji pepsynogenu.

Leczenie

Wybór rodzaju leczenia raka żołądka zależy od stopnia zaawansowania choroby. Najbardziej skuteczną i dającą szansę na całkowite wyleczenie metodą jest zabieg operacyjny. Polega on na usunięciu znacznej części lub całego żołądka razem z okolicznymi węzłami chłonnymi. Po operacji jako leczenie uzupełniające stosuje się chemioterapię.

Raka żołądka we wczesnym etapie zaawansowania (ograniczony tylko do błony śluzowej) leczy się metodą endoskopową. Może to być na przykład mukozektomia, czyli wycięcie błony śluzowej. W zaawansowanych stadiach choroby poza przyjmowaną chemioterapią stosuje się często leczenie paliatywne, w trakcie którego zespala się zdrowy fragment żołądka z jelitem cienkim. Dzięki takiemu zabiegowi jedzenie może swobodnie przedostawać się z żołądka do jelit (z pominięciem okolicy, w której zlokalizowany jest guz).

Inną metodą operacyjną jest przezskórna gastrostomia endoskopowa (PEG), w trakcie której w powłokach skórnych brzucha tworzony jest otwór, a następnie zakładany dren, który łączy światło żołądka ze środowiskiem zewnętrznym. Przez tak założoną rurkę można podawać pacjentowi pokarm. Podobny zabiegiem jest jejunostomia, w trakcie której otwór wytwarzany jest nie w żołądku, ale w jelicie cienkim.

Chemioterapia – opiera się na podawaniu choremu specjalnych związków chemicznych, których zadaniem jest niszczenie komórek nowotworowych oraz hamowanie ich namnażania. Celem pooperacyjnej chemioterapii jest zabicie pozostałych komórek nowotworowych.

Radioterapia – to metoda leczenia opierająca się na stosowaniu promieniowania jonizującego, które skierowane jest bezpośrednio na guza nowotworowego.

Rokowania w raku żołądka zależą przede wszystkim od rodzaju nowotworu oraz czasu, w którym dokonano rozpoznania.

Po leczeniu

Nie ustalono optymalnego schematu nadzoru po leczeniu. Zazwyczaj zaleca się wizyty kontrolne co 3–6 miesięcy przez pierwsze 2 lata, co 6 miesięcy przez kolejne 3 lata, a później raz w roku. Badania obrazowe, endoskopię oraz badania krwi wykonuje się w zależności od symptomatologii. Leczenie nawrotów jest niestety mało skuteczne i wskazania są dobierane indywidualnie.

Jak zapobiegać rakowi żołądka

Profilaktyka powinna obejmować przede wszystkim:

  • efektywne leczenie zakażenia spowodowanego przez H. pylori,
  • systematyczne kontrole owrzodzeń błony śluzowej żołądka,
  • leczeniu stanów zapalnych żołądka (o charakterze bezkwaśnym),
  • kontrolowanie masy ciała,
  • ograniczeniu spożywania potraw nieświeżych, wędzonych, peklowanych,
  • spożycie dużych ilości warzyw i owoców,
  • zaprzestanie palenia

W związku z brakiem w Polsce badań przesiewowych w kierunku raka żołądka zaleca się wykonywanie badania endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego w przypadku uporczywych objawów dyspeptycznych.