Rak jajnika

Epidemiologia

W 2016 roku nowotwory jajnika pod względem częstości występowania w Polsce znajdywały się na 6. miejscu (3717 zachorowań) oraz stanowiły 4. pod względem częstości przyczynę zgonów (2639) u kobiet.

Czynniki ryzyka

Do najważniejszych czynników ryzyka występowania raka jajnika należą:

  • nosicielstwo mutacji genów BRCA1 i BRCA2 (dotyczy to 13% wszystkich przypadków raka jajnika);
  • zespoły dziedzicznego raka jajnika i piersi oraz dziedzicznego raka jajnika;
  • rodzinne występowanie dziedzicznego niepolipowatego raka jelita grubego (zespół Lyncha — wczesny niepolipowaty rak jelita grubego, rak endometrium, rak górnego odcinka układu pokarmowego, rak urotelialny moczowodu);
  • bezdzietność, nieskuteczne stymulacje owulacji.

Ryzyko wystąpienia raka jajnika zmniejszają: stosowanie antykoncepcji hormonalnej, zamknięcie jajowodów, wycięcie macicy i karmienie piersią.

Ze względu na znaczne ryzyko zachorowania na raka jajnika przez kobiety, które są nosicielkami mutacji genów BRCA1 i BRCA2 oraz kobiet z zespołem Lyncha zaleca się profilaktyczne obustronne wycięcie przydatków po zakończeniu planów rozrodczych (jednak nie później niż na początku 5. dekady życia).

Objawy

W raku jajnika nie ma charakterystycznych objawów, ale u większości chorych ponad rok przed rozpoznaniem nowotworu występują niespecyficzne objawy związane z przewodem pokarmowym. We wczesnych stopniach zaawansowania stwierdza się obecność guza w  jajniku. U  kobiet z zaawansowanym nowotworem, oprócz guza, występuje płyn w jamie otrzewnej brzusznej i/lub opłucnej, powiększający się obwód brzucha, bóle brzucha, objawy ucisku na sąsiednie narządy. Stwierdza się także podwyższone stężenie antygenu CA125 (ok. 70% chorych).

Stadia zaawansowania

Stadia zaawansowania określa się w stopniach od I (najmniej zaawansowana choroba) do IV (najbardziej zaawansowana choroba) wg skali FIGO. Aby ustalić precyzyjnie stopień zaawansowania, pooperacyjnie określa się zajęcie nowotworem poszczególnych organów. Bierze się pod uwagę zajęcie jajników i okolicznych narządów, okoliczne węzły chłonne w jamie brzusznej i pachwinach oraz odległe narządy. Określenie stopnia zaawansowania jest istotne w celu ustalenia odpowiedniego leczenia i rokowania.

Diagnostyka

Diagnostykę w raku jajnika stanowią:

  • badanie lekarskie,
  • badanie ginekologiczne przez pochwę oraz odbyt,
  • badanie wziernikiem dróg rodnych,
  • badanie ultrasonograficzne przezpochwowe oraz jamy brzusznej,
  • podstawowe badania krwi i moczu,
  • badanie poziomu antygenu surowiczego CA 125,
  • badanie poziomu ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (beta HCG), alfa-fetoproteiny (AFP), dehydrogenazy mleczanowej (LDH) oraz inhibiny – oznaczane przy nowotworach nienabłonkowych jajnika,
  • badanie rentgenowskie lub tomograficzne klatki piersiowej,
  • badanie tomograficzne jamy brzusznej i miednicy.

Diagnozę stawia się na podstawie badania mikroskopowego guza uzyskanego po zabiegu operacyjnym. Wyjątkowo można rozpoznać raka na podstawie obecności komórek raka w płynie z jamy opłucnej, otrzewnej i węzłów chłonnych.

Leczenie

Podstawą leczenia pierwotnego jest postępowanie skojarzone, które obejmuje leczenie chirurgiczne oraz chemioterapię. Celami leczenia chirurgicznego są: potwierdzenie rozpoznania raka jajnika, określenie stopnia zaawansowania oraz maksymalna cytoredukcja nowotworu.