Rak jądra

Epidemiologia

Wg danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2016 roku w Polsce zarejestrowano 1092 zachorowania na nowotwory złośliwe jądra i 133 zgony z tego powodu.

U 2–4% chorych nowotwór występuje obustronnie — synchronicznie lub metachronicznie. Raka jądra najczęściej rozpoznaje się pomiędzy 25. a 40. rokiem życia, a u mężczyzn w wieku 15–35 lat jest to najczęstszy nowotwór złośliwy.

Czynniki ryzyka

Czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania na raka jądra są:

  • mężczyźni rasy kaukaskiej (białej) chorują czterokrotnie częściej niż mężczyźni rasy czarnej;
  • wnętrostwo (10–40-krotnie większe ryzyko; zachoruje 1–5% chłopców z wnętrostwem);
  • orchidopeksja (zabieg, który wykonuje się przy operacyjnym leczeniu wnętrostwa) zmniejsza ryzyko, zwłaszcza jeśli jest wykonana przed 6. rokiem życia;
  • wcześniejsze zachorowanie na raka jądra (raka in situ stwierdza się w drugim jądrze u 2–5% chorych);
  • zespół Klinefeltera – jest to wrodzony zespół związany z nieprawidłowościami materiału genetycznego

Nie wykazano związku pomiędzy zachorowaniami na nowotwory zarodkowe i infekcjami wirusowymi, urazami lub stosowaniem estrogenów. Badania przeprowadzone w dużych grupach pacjentów nie potwierdziły związku pomiędzy urazem jądra a następowym rozwojem nowotworu. Wydaje się, że uraz jedynie zwraca uwagę pacjenta na istniejącą już nieprawidłowość w obrębie jądra. Zapalenie jądra w przebiegu wirusowego zapalenia przyusznic (świnka) nie zwiększa ryzyka zachorowania na raka jądra.

Prewencja

W nowotworze jądra najistotniejsze jest jego wczesne wykrycie. Nie są znane czynniki, których należy unikać, by zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór jądra.

Samobadanie jąder przez mężczyzn, zwłaszcza z grupy o podwyższonym ryzyku zachorowania na nowotwór jądra, jest podstawowym środkiem dla wczesnego rozpoznania nowotworu jądra. W przypadku zauważenia nieprawidłowości w worku mosznowym, przede wszystkim obecności guza jądra lub jego stwardnienia należy niezwłoczne zgłosić się do lekarza. Nie wolno bagatelizować takich objawów.

Rozpoznawanie

Często spotykanym objawem jest powiększenie części lub całego jądra (jednostronne i  stopniowe). Powiększone jądro jest twarde, wyraźnie cięższe i  niebolesne. Tylko u 25% chorych w chwili rozpoznania występują objawy stanu zapalnego lub bolesność. W 90% przypadków nowotworu jądra można stwierdzić obecność guzka w jądrze lub zmianę konsystencji jądra. Może występować  uczucie dyskomfortu w mosznie lub pobolewanie jądra.

Diagnostyka chorych z podejrzeniem nowotworu jądra powinna obejmować: badanie podmiotowe i przedmiotowe z oceną obwodowych węzłów chłonnych, badania biochemiczne (w tym stężenia markerów nowotworowych), ultrasonografię (USG) moszny oraz jamy brzusznej, rentgenografię (RTG) klatki piersiowej i komputerową tomografię (KT) jamy brzusznej.

Markery nowotworowe występujące we krwi [a-fetoproteina (AFP), podjednostka b ludzkiej gonadotropiny (b-HCG), dehydrogenaza kwasu mlekowego (LDH)] pełnią ważną funkcję w ocenie stopnia zaawansowania i rokowania oraz monitorowaniu odpowiedzi na leczenie i wykrywaniu nawrotów. Markery należy oznaczyć przed orchiektomią (zabieg operacyjny polegający na chirurgicznym usunięciu jądra oraz powrózka nasiennego) i przynajmniej 7 dni po jej wykonaniu.

Ostateczne rozpoznanie opiera się na badaniu histologicznym preparatu uzyskanego podczas orchiektomii. Niezbędne jest badanie patomorfologiczne każdego usuniętego jądra (także u chorych bez podejrzenia nowotworu).

Leczenie

W leczeniu nowotworów zarodkowych stosuje się leczenie chirurgiczne, chemioterapię i radioterapię. Często stosuje się połączenie tych metod na różnych etapach leczenia. Jest to tzw. leczenie skojarzone.

Po leczeniu

Zdecydowaną większość chorych na nowotwór zarodkowy jądra udaje się wyleczyć. Dotyczy to niemal 100% pacjentów z nowotworem ograniczonym do jądra i ok. 80% pacjentów z nowotworem uogólnionym.  Ci pacjenci po zakończeniu leczenia powinni obowiązkowo uczestniczyć w programie badań kontrolnych. Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Onkologicznego pacjenci powinni być obserwowani przez 5-10 lat od zakończenia leczenia.

Zalecane jest okresowe badanie poziomu markerów nowotworowych oraz odpowiednie badania obrazowe (np. badanie rentgenowskie klatki piersiowej, tomografia brzucha) w odpowiednich odstępach czasowych. Ma to na celu wczesne wykrycie nawrotu choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Mężczyźni powinni być zachęcani do comiesięcznego samobadania jądra.