Epidemiologia i etiologia

Pierwotny rak płuca jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym w Polsce i na świecie. Rocznie na świecie umiera z jego powodu 1,3 mln osób.

Według najnowszych danych opublikowanych przez Krajowy Rejestr Nowotworów w 2014 roku stwierdzono w Polsce 22.003 nowych zachorowań na raka płuca, w tym 14.681 u mężczyzn i 7.322 u kobiet.

Rak płuca jest przyczyną największej liczby zgonów. W 2014 roku zarejestrowano 23.176 zgonów, w tym 15.827 u mężczyzn i 7.349 u kobiet.

Obserwuje się zahamowanie zachorowalności wśród mężczyzn, natomiast wśród kobiet liczba zachorowań ciągle rośnie. Kobiety, które palą tyle samo papierosów, co mężczyźni, są bardziej zagrożone nowotworem niż panowie.

Czynnikami ryzyka zachorowania na raka płuca są: palenie tytoniu, czynniki narażenia

zawodowego (metale radioaktywne i gazowe produkty ich rozpadu, nikiel, chrom, arsen, azbest, węglowodory), skażenie środowiska oraz czynniki genetyczne.

Obecny stan wiedzy wskazuje na to, że największy wpływ na ryzyko zachorowania na raka płuca ma długotrwałe narażenie na wdychane karcynogeny, a zwłaszcza dym tytoniowy. Wydaje się, że w rzadkich przypadkach zachorowań na raka płuca u osób, które nigdy nie paliły do zachorowania dochodzi najczęściej przez połączenie czynników genetycznych oraz ekspozycji na bierne palenie.

W porównaniu z osobami niepalącymi ryzyko zachorowania na raka płuc jest 20–25 razy większe w przypadku palących mężczyzn i kobiet. Ryzyko to wzrasta wraz ze wzrostem liczby lat palenia oraz liczby wypalanych dziennie papierosów, a także zależy od wieku, w którym zaczęło się palić papierosy.

20 letni mężczyzna ma 80% szans zostać 75-letnim , jeżeli nie pali, ale ma tylko 40% szans zostać 75-latkiem, gdy jest palaczem.

Patomorfologia i charakterystyka biologiczna

Pierwotny rak płuca jest nowotworem wywodzącym się z komórek nabłonkowych. Wyróżniamy 4 podstawowe typy histologiczne raka płuca: rak płaskonabłonkowy, rak drobnokomórkowy, rak gruczołowy i rak wielkokomórkowy.

Rak drobnokomórkowy różni się od pozostałych typów histologicznych szeregiem cech biologicznych i klinicznych, takich jak: wysoki wskaźnik proliferacji, krótki czas podwojenia masy guza, wybitna skłonność do tworzenia wczesnego rozsiewu krwiopochodnego, wrażliwość na działanie leków cytotoksycznych i promieniowania jonizującego. Niestety wyniki leczenia chirurgicznego w tym nowotworze są złe.

Ze względu na wymienione cechy kliniczne, raki płuca dzielimy na niedrobnokomórkowe raki płuca (NDRP) i drobnokomórkowego raka płuca (DRP).

Rak płuca może rozwijać się centralnie w dużych oskrzelach. Poza regionalnymi węzłami chłonnymi, najczęściej przerzuty raka płuca zlokalizowane są w wątrobie, mózgu, kościach, nadnerczach, tkance podskórnej i szpiku kostnym w przypadku DRP. Rak płuca może szerzyć się również miejscowo do struktur anatomicznych śródpiersia, przepony, opłucnej i ściany klatki piersiowej.

Objawy raka płuca zależne od guza pierwotnego i miejscowego szerzenia się nowotworu:

  • kaszel (szczególnie zmiana jego charakteru u osób palących),
  • duszność,
  • świszczący oddech
  • krwioplucie,
  • ból w klatce piersiowej,
  • nawrotowe lub przedłużające się zapalenia płuc,
  • chrypka,
  • zaburzenia połykania,
  • nocne poty,
  • ból w barku.

Objawy ogólne:

  • bóle stawowe,
  • osłabienie ogólne,
  • ubytek masy ciała,
  • podwyższenie ciepłoty ciała,
  • zaburzenia czucia powierzchownego,
  • objawy zakrzepowego zapalenia żył,
  • inne objawy zespołów w paranowotworowych.

Rak płuc – rozpoznanie

W celu rozpoznania raka płuca najpierw wykonuje się badanie rentgenowskie klatki piersiowej. Prawidłowy wynik konwencjonalnego badania RTG nie wyklucza nowotworu, który może być umiejscowiony w okolicach o ograniczonej dostępności (szczyt płuca lub śródpiersie). Dlatego u chorych z podejrzanymi objawami należy dodatkowo wykonać tomografię komputerową klatki piersiowej z użyciem kontrastu. W szczególnych sytuacjach wykonuje się także badanie rezonansu magnetycznego (MR) klatki piersiowej, które może określić stan okolicznych struktur (np. ściana klatki piersiowej, przepona lub duże naczynia).

W przypadku obecności pojedynczego guzka w miąższu płucnym (średnica powyżej

1 cm) o nieznanym charakterze pomocne może być badanie pozytonowej emisyjnej tomografii (PET, positronemissiontomography) w połączeniu z tomografią komputerową (PET-KT). Badanie PET-KT ułatwia różnicowanie zmian łagodnych i złośliwych oraz określa wskazania do wykonania innych badań lub do obserwacji. Badanie PET-KT jest wskazane w ocenie nowotworu przed planowanym chirurgicznym leczeniem oraz radykalnym napromienianiem.

Do badań dodatkowych należy także laboratoryjne badanie plwociny. Niekiedy pozwala ono wykryć komórki nowotworowe we wczesnym okresie rozwoju choroby, ale nie można dzięki niemu ustalić umiejscowienia guza. Można także pobrać wycinki tkanki z podejrzanych zmian w płucach (biopsja)do badania histopatologicznego, by móc ocenić, czy komórki są prawidłowe czy zmienione nowotworowo. Biopsję można wykonać podczas bronchoskopii.

Pozostałe artykuły