Epidemiologia i etiologia

 

 

Rak nerkowokomórkowy stanowi 2–3% nowotworów złośliwych. Jego największą częstość notuje się w Europie Zachodniej i w Stanach Zjednoczonych. W 2014 roku w Polsce odnotowano 2987 zachorowań na nowotwory nerki u mężczyzn i 1934 u kobiet. Dla porównania : w 2000 r. w Polsce na raka nerki zachorowało 2162 mężczyzn i 1462 kobiety.

Rak nerki jest najczęściej rozpoznawany w 6. i 7. dekadzie życia. Należy jednak zauważyć, że średni wiek zachorowań obniża się. Z powodu raka nerki w 2014 roku zmarło w Polsce 1591 mężczyzn i 934 kobiety.

Na świecie i w Polsce obserwuje się stały wzrost zachorowalności na nowotwory nerki (około 1,5–5,9% rocznie), co wiąże się z większą zapadalnością i rozwojem nowych, nieinwazyjnych metod diagnostycznych oraz ich upowszechnieniem. U około 25-40% chorych rozpoznawane są w okresie bezobjawowym, podczas przypadkowo wykonanych badań. Jednak prawie 1/3 chorych ma objawowe przerzuty w chwili rozpoznania, a u niemal połowy chorych dochodzi do rozsiewu w ciągu roku od rozpoznania.

W ciągu ostatnich 10. lat można zauważyć zwiększenie przeżycia chorych. Jest to związane z niższymi stopniami zaawansowania (50-90% przeżyć 5-letnich dla choroby ograniczonej miejscowo, natomiast w grupie z przerzutami odległymi 0 -13%).

Potwierdzonym czynnikiem etiologicznym jest palenie tytoniu (ok. 30 proc. przypadków raka nerki u mężczyzn i ok. 24 proc. u kobiet ma bezpośredni związek z paleniem tytoniu), otyłość współistniejąca z nadciśnieniem tętniczym (zwłaszcza u kobiet) ,ekspozycja na metale ciężkie, zawodowe narażenie na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, predyspozycje genetyczne (np. zespół von Hippla i Lindaua) oraz zwyrodnienie wielotorbielowate nerek w przebiegu ich przewlekłej niewydolności.

 

Rozpoznawanie – zasady ogólne

 

Wiele guzów nerek nie powoduje objawów i ich wykrycie w badaniu palpacyjnym jest możliwe dopiero w późnym stadium choroby. Obecnie ponad połowę nowotworów nerki rozpoznaje się przypadkowo podczas badań obrazowych (USG jamy brzusznej lub KT) wykonywanych z innych przyczyn.

Klasyczna triada objawów (zwana niekiedy triadą Virchowa) to krwiomocz, ból i wyczuwalny guz w okolicy lędźwiowej.  Obecnie występuje tylko u ok. 10% chorych, a częściej rozpoznawane są bezobjawowe guzy. Niekiedy pierwsze występują objawy przerzutów (np. objawy adenopatii, bóle w przebiegu przerzutów do kości, objawy związane z przerzutami do płuc). U części chorych pojawiają się objawy ogólne (ubytek masy ciała, podwyższona temperatura, objawy kliniczne niedokrwistości).

Rozpoznanie histopatologiczne (niezbędne przed rozpoczęciem jakiegokolwiek leczenia systemowego) jest ustalane na podstawie oceny preparatu po nefrektomii lub preparatu z biopsji, która jest coraz częściej wykorzystywana w diagnostyce u chorych niepoddawanych nefrektomii.

 

 

Badania dodatkowe

Gdy występuje krwiomocz u chorego, zawsze należy wykluczyć przyczynę nowotworową. W diagnostyce raka nerki należy uwzględnić następujące badania laboratoryjne:

  • wartość hemoglobiny, odczyn OB (czynniki prognostyczne)
  • poziom kreatyniny
  • aktywność fosfatazy alkalicznej (przerzuty do wątroby i kości)
  • poziom wapnia (objaw zespołu paraneoplastycznego in. zespołu paranowotworowego).

Rutynowe badania obrazowe w diagnostyce raka nerki obejmują:

  • RTG klatki piersiowej w dwóch projekcjach
  • USG
  • CT lub MR jamy brzusznej i miednicy z kontrastem
  • urografię (wskazania jedynie w przypadku niedostatecznej oceny w badaniu USG i CT).

Inne badania, które wykonuje się w przypadku wskazań klinicznych:

  • CT klatki piersiowej – podejrzenie przerzutu w RTG,
  • CT mózgu – kliniczne podejrzenie przerzutów w OUN
  • scyntygrafia kości – objawy (kliniczne i laboratoryjne) wskazujące na obecność przerzutów
  • MR – podejrzenie zajęcia żyły głównej dolnej

Profilaktyka nowotworów nerki

Głównym działaniem profilaktycznym jest unikanie zarówno czynnego, jak i biernego palenia papierosów. Ważne jest także unikanie zatruć metalami ciężkimi, które występują często w warzywach i owocach uprawianych w pobliżu dróg.

Jeśli nowotwór nerki występował w rodzinie warto systematycznie się badać, aby ewentualny nowotwór wykryć jak najwcześniej. Zaleca się, by raz w roku w ramach profilaktyki wykonać USG jamy brzusznej.

Pozostałe artykuły