Epidemiologia

W skali światowej Polska należy do krajów o średniej częstotliwości występowania raka szyjki macicy. Jednak w porównaniu z resztą Europy zachorowalność na ten nowotwór w naszym kraju i spowodowana przez niego umieralność należą do najwyższych. Szanse przeżycia ma zaledwie niecałe 50% Polek, które zachorowały na raka szyjki macicy.

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2014 roku zarejestrowano w Polsce 2807 nowych zachorowań na raka szyjki macicy. W tym samym roku zanotowano 1628 zgonów z powodu raka szyjki macicy.

Czynniki ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy

Inaczej niż w przypadku większości nowotworów złośliwych, ryzyko zachorowania na raka szyjki jest najwyższe w stosunkowo młodym wieku, pomiędzy 40. a 59. rokiem życia. Wśród głównych czynników ryzyka wymienia się:

  • infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV)
  • wczesne rozpoczęcie życia płciowego,
  • dużą liczbę partnerów seksualnych,
  • dużą liczbę porodów,
  • występowanie stanów przedrakowych szyjki macicy,
  • palenie tytoniu,
  • zachorowania w rodzinie na raka szyjki macicy.
  • Niski status socjo-ekonomiczny.

Stosunkowo wysokie ryzyko związane z aktywnością seksualną skłoniło do przypuszczenia, że w powstawaniu tego nowotworu może odgrywać rolę czynnik przenoszony drogą płciową. Faktycznie, w ostatnich latach udowodniono, że znakomita większość przypadków raka szyjki macicy jest związana z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV – Human Papilloma Virus).

 

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV)

Wirus brodawczaka ludzkiego (ang. Human Papiloma Virus) obejmuje ponad 100 typów HPV , które różnią się pomiędzy sobą tylko niektórymi fragmentami DNA. Mogą wywoływać zarówno zmiany nowotworowe, jak i łagodne typu brodawki płciowe (kłykciny kończyste).

Wśród wirusów HPV wyróżniamy wirusy HPV niskiego ryzyka oraz wirusy HPV wysokiego ryzyka. Wirus HPV niskiego ryzyka ma małą zdolność wywoływania zmian nowotworowych lub jest jej pozbawiony. Za typy niskiego ryzyka uważa się m.in. typ 6 i 11, które są związane z powstawaniem 90% przypadków brodawek narządów płciowych (kłykcin kończystych), lecz nie powodują istotnego zwiększenia ryzyka rozwoju raka u osób zakażonych.

Natomiast przewlekłe zakażenie wirusem HPV wysokiego ryzyka (m.in. typem 16, 18, 31, 45) może prowadzić do rozwoju raka (najczęściej szyjki macicy). Typy 16 i 18 są odpowiedzialne za ponad 70% stanów rakowych i przedrakowych szyjki macicy.

 

Wczesne wykrywanie raka szyjki macicy

 

Głównym czynnikiem decydującym o szansach wyleczenia raka szyjki macicy jest jego wczesne rozpoznanie. Szanse wyleczenia wczesnych stadiów tego nowotworu sięgają niemal 100%. Dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań cytologicznych. Istotą badania jest ocena komórek nabłonka szyki macicy znajdujących się w rozmazie pobranym przez lekarza ginekologa. U kobiet, które rozpoczęły współżycie płciowe, prawidłowa cytologia może być również wskazaniem do wykonania szczepienia przeciwko HPV.

Minimalna częstotliwość wykonywania cytologii:

  • pierwsze badanie – nie później niż po 3 latach od inicjacji seksualnej lub w 21. roku życia
  • do ukończenia 30. roku życia – raz w roku
  • po 30. roku życia – raz na 3 lata (pod warunkiem, że wynik badania jest prawidłowy)

Jeśli wyniki ostatnich badań były prawidłowe, wykonywania cytologii można zaprzestać po ukończeniu 70. roku życia.

Diagnostyka

 

W celu ustalenia rozpoznania raka szyjki macicy należy wykonać następujące badania:

– pełne badanie lekarskie (podmiotowe i przedmiotowe),

– badanie ginekologiczne,

– badanie cytologiczne,

– badanie kolposkopowe,

– pobranie wycinka z okolicy podejrzanej części pochwowej.

Ostateczne rozpoznanie raka, stanowiące podstawę do rozpoczęcia leczenia, daje wynik badania histopatologicznego.

Objawy

Większość kobiet ze zmianami przedrakowymi (CIN/SIL) nie ma charakterystycznych objawów.  Jedyne występujące objawy mogą być związane z zapaleniem szyjki macicy (cervicitis). Rak szyjki na podłożu zmian przedrakowych rozwija się przeciętnie od 3 do 10 lat .

Objawy zgłaszane przez chore są niespecyficzne:

  • krwiste upławy o nieprzyjemnym zapachu
  • krwawienia międzymiesiączkowe
  • krwawienia kontaktowe, po stosunku
  • bóle podbrzusza
  • bóle okolicy krzyżowo-lędźwiowej.

Nowotwór szerzy się lokalnie naciekając okoliczne tkanki i narządy. Nacieka przymacicze i ścianę miednicy małej. Bezpośredni ucisk guza na moczowody może prowadzić do ich niedrożności skutkującej wodonerczem, roponerczem, odmiedniczkowym zapaleniem nerek i mocznicą. Naciekanie odbytnicy prowadzi do wytworzenia przetoki. Rak szyjki macicy może także naciekać ścianę pęcherza moczowego oraz pochwę, rzadziej trzon macicy. Często przerzutuje drogą naczyń chłonnych do węzłów chłonnych: okołoszyjkowych, biodrowych zewnętrznych, biodrowych wspólnych, okołoaortalnych, pachwinowych, ale także do szyjnych.  Przerzuty drogą chłonną następują stosunkowo wcześnie. Rzadziej i później nowotwór przerzutuje drogą naczyń krwionośnych, przede wszystkim do płuc i kości.

Pozostałe artykuły