Epidemiologia i etiologia

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet na świecie, jak również i w Polsce. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2014 roku stwierdzono w Polsce 17.379 nowych zachorowań na raka piersi . W 2000 r. było ich 11.883 , w 2005 r. 13.385, a w 2010 r. 15.784. Obserwujemy więc stały wzrost zachorowań. Rak piersi jest w Polsce przyczyną największej liczby zgonów spowodowanych przez nowotwory złośliwe u kobiet. Już od lat 60. obserwuje się w Polsce wzrost umieralności na ten nowotwór. W 2014 roku zarejestrowano 5.975 zgonów z powodu raka piersi . W 2000 r. zmarło 4.712 kobiet,  w 2005 r. 5.112, a w 2010 r. 5226.

Etiologia większości zachorowań na raka piersi nie jest możliwa do ustalenia. Czynnikami ryzyka zachorowania na raka piersi są: płeć żeńska, starszy wiek, rodzinne występowanie raka piersi w młodszym wieku, pierwsza menstruacja we wczesnym wieku, menopauza w późnym wieku, pierwszy poród zakończony urodzeniem żywego dziecka w starszym wieku, długotrwałe stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, ekspozycja na działanie promieniowania jonizującego, łagodne choroby proliferacyjne piersi, brodawczakowatość przewodów oraz czynniki genetyczne (nosicielstwo mutacji genów BRCA1 i BRCA2) .

Czynniki ryzyka

Przyczyny powstawania raka piersi są nadal nieznane, ale istnieje wiele zidentyfikowanych czynników, które zwiększają ryzyko jego wystąpienia.

Płeć: Rak piersi najczęściej występuje u kobiet. Na sto nowych zachorowań na raka piersi jedno występuje u mężczyzny.

Wiek: Najistotniejszym czynnikiem  ryzyka jest wiek. Ryzyko zachorowania na raka piersi wzrasta wraz z wiekiem. Wśród kobiet przed 45. rokiem życia występuje on rzadko, a większość zachorowań dotyczy kobiet po 50. roku życia (około 80%).

Obciążenie genetyczne: Ocenia się, że około 5-10% kobiet z rozpoznanym rakiem piersi lub jajnika wykazuje zmiany genetyczne w genie BRCA1 i/lub BRCA2 predysponujące do zachorowania. Prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi wśród kobiet wzrasta wraz z liczbą krewnych pierwszego stopnia (matka, siostra, córka) chorych na ten nowotwór, zwłaszcza w młodym wieku.

Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że mutacje w genie BRCA1 odpowiadają za około 45% dziedzicznych form raka piersi w rodzinach, w których wystąpiły tylko przypadki nowotworów piersi i za 75% nowotworów piersi w rodzinach, w których występowały także nowotwory jajników. Dotychczas wykazano, że dziedziczenie mutacji w tymże genie zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi do 59% przed 50 rokiem życia i do 82% przed 70 rokiem życia oraz odpowiednio do 16% i 40% w przypadku raka jajników.

Badania dotyczące genu BRCA2 wskazują, że mutacje w tym genie odpowiedzialne są za 35-45% uwarunkowanych dziedzicznie nowotworów piersi u kobiet. Mutacje w genie BRCA2 zwiększają ryzyko zachorowania na raka piersi do 85% zaś na raka jajnika do 15-20%.

Innymi genami, których mutacja może zwiększać ryzyko zachorowania na raka piersi, są geny: ATP, BRIP1, TP3, CHEK i PTEN.

Czynniki reproduktywne

Kolejnym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na raka piersi jest wczesny wiek pierwszej i późny wiek ostatniej miesiączki, czyli czynniki wydłużające narażenie powstającej tkanki gruczołowej piersi na hormony jajnika. Kolejnym reprodukcyjnym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na raka piersi jest wiek pierwszej donoszonej ciąży. Urodzenie pierwszego dziecka ma wpływ na ostateczne ukształtowanie się nabłonka gruczołu mlekowego, co zmniejsza ryzyko raka piersi. Największe ryzyko dotyczy kobiet z pierwszą donoszoną ciążą po 35. roku życia. W tej grupie jest nawet wyższe niż u kobiet, które nigdy nie rodziły.

Czynniki hormonalne

Czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania na raka piersi jest także antykoncepcja doustna  oraz hormonalna terapia zastępcza.

Styl życia

Trudni określić, jaki wpływ ma styl życia na ryzyko zachorowania na raka piersi. Wyniki badań  pokazują związek z nadmiernym spożywaniem tłuszczy oraz nadwagą a wzrostem ryzyka zachorowania na raka piersi. Spożywanie  alkoholu także zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi i nie zależy od rodzaju alkoholu. Nie stwierdzono jednak wpływu palenia papierosów na ryzyko raka piersi.

Inne nowotwory w przeszłości

Czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na raka piersi związanym ze stanem zdrowia jest rak piersi w przeszłości, który ponad trzykrotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka drugiej piersi. Nowotwory, które zwiększają ryzyko zachorowania na raka piersi to rak jajnika i rak trzonu macicy.

Badania przesiewowe

Badania przesiewowe (skrining), polegające na poddawaniu badaniu mammograficznemu (MMG) kobiet bez objawów klinicznych, są najlepszą metodą wczesnego wykrywania raka piersi. Prawidłowo zaplanowany i prowadzony program badań przesiewowych zmniejsza umieralność związaną z rakiem piersi.

Schemat badań kobiet bez objawów i dodatkowych czynników ryzyka

1W grupie kobiet pomiędzy 40. a 49. rż. należy zebrać dokładny wywiad rodzinny, uzyskać informacje na temat objawów oraz czyn­ników ryzyka i uzależnić decyzję o rozpoczęciu badań mammograficznych wykonywanych co 12–18 miesięcy od przedyskutowania z zainteresowaną ewentualnych korzyści i ryzyka;

2w grupie kobiet powyżej 70. rż. decyzję o wykonaniu mammografii powinno się podejmować w zależności od indywidualnej sytuacji.

Objawy, wczesne wykrywanie

Objawy kliniczne raka piersi zależą od stadium zaawansowania. W stadium początkowym rak piersi przebiega bezobjawowo. Zwykle jest rozpoznawany przypadkowo jako twardy guzek w piersi, wyczuwalny dotykiem. W ostatnich latach dzięki zastosowaniu i rozpowszechnieniu badań obrazowych piersi, raki piersi są rozpoznawane w stadium przedobjawowym. U większości chorych na raka piersi pierwszym objawem jest niebolesny guz. Umiejscowienie zmiany pierwotnej po stronie lewej jest częstsze. Takie umiejscowienie guzów wynika z rozmieszczenia tkanki gruczołowej w gruczole sutkowym. Wyciek z brodawki budzi niepokój, jeżeli towarzyszy on guzkowi w okolicy zabrodawkowej lub okołobrodawkowej. Inne objawy raka piersi to asymetria sutków, wciągnięcie brodawki, owrzodzenie brodawki lub skóry piersi, guzki dodatkowe w okolicy, ból bez uchwytnych przyczyn, niewielkiego stopnia pogrubienie skóry, obraz skórki pomarańczy, świąd lub pieczenie brodawki. Rozwijającemu się rakowi towarzyszy w wielu przypadkach powiększenie pachowych węzłów chłonnych po stronie zajętej piersi, a w dalszych etapach powiększenie węzłów szyjno-nadobojczykowych. Objawami tzw. raka zapalnego piersi jest szybko narastający obrzęk skóry, połączony z jej zaczerwienieniem, nadmiernym uciepleniem i jej bolesnością. U 5 do 10% chorych nowotwór rozpoznawany jest w stadium uogólnienia. Najczęściej występują przerzuty do płuc, wątroby, kości i mózgu.

Pozostałe artykuły