Proces diagnostyczny w przypadku chorób nowotworowych składa się z następujących elementów:
1. Wywiad i badanie kliniczne
2. Diagnostyka obrazowa
3. Badania biochemiczne
4. Pobranie materiału, badanie histopatologiczne

Wywiad chorobowy i badanie kliniczne

Dobrze wywiad chorobowy jest podstawą każdego badania lekarskiego. Lekarz zbiera informacje o objawach, dotychczasowym przebiegu choroby . Niezwykle istotną częścią jest także wywiad rodzinny. Nigdy nie należy zatajać żadnych informacji przed lekarzem. Dobrze zebrany wywiad pozwala na postawienie wstępnej diagnozy i wybór odpowiednich badań w celu jej weryfikacji. Ukierunkowanie dalszych działań często skraca czas do dokładnego rozpoznania i przyspiesza proces wdrożenia leczenia.

Z powodu ogromnej różnorodności chorób nowotworowych ich objawy mogą być bardzo różne. Mogą dawać objawy ogólne, dotyczące całego organizmu, a także miejscowe, które wynikają z rozrostu guza.

Objawy ogólne, które powinny budzić niepokój to:

  • Gorączka o niewyjaśnionej etiologii ;
  • Utrata wagi – często pacjenci tracą znaczną część masy ciała w krótkim czasie;
  • Długotrwałe osłabienie i uczucie zmęczenia;
  • Ból –może być pierwszym objawem niektórych nowotworów ;
  • Przewlekłe krwawienia, skłonność do siniaków.

Drugą grupą objawów są tzw. objawy miejscowe, spowodowane uciskiem bądź zniszczeniem tkanek. Należą do nich:

  • Zmiany na skórze – niegojące się rany, zmiana wyglądu lub rozmiaru znamion, przebarwienia;
  • Krew w moczu lub stolcu;
  • Zaburzenia funkcji układu pokarmowego, np. biegunki, zaparcia, zaburzenia lub ból przy połykaniu;
  • Ból podczas oddawania moczu, parcie na mocz;
  • Nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych;
  • Chrypka;
  • Przewlekły kaszel o niewyjaśnionej przyczynie, krwioplucie;
  • Wciągnięcie brodawki sutkowej;
  • Powiększone węzły chłonne;
  • Wyczuwalny guz;

W razie wykrycia u siebie niepokojących objawów zawsze należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu.

Kolejnym ważnym etapem jest badanie przedmiotowe. Lekarz ogląda całe ciało i odnajduje podejrzane zmiany barwnikowe, ocenia kolor powłok skórnych (bladość, zażółcenie). Badaniem palpacyjnym wykrywa zgrubienia, guzy, powiększone węzły chłonne. Dzięki badaniu poszczególnych układów może ocenić ich funkcje i nieprawidłowości w budowie. Kompleksowe badania połączone
z wywiadem jest nieocenionym źródłem informacji.

Diagnostyka obrazowa

W diagnostyce onkologicznej wykorzystuje się szerokie spektrum badań obrazowych. Pozwalają one na wykrywanie zmian, określanie ich położenia
i rozmiarów, ocenę kształtu,umożliwiają wykrycie przerzutów w odległych tkankach organizmu.

  • RTG. Podstawowym badaniem jest konwencjonalne zdjęcie rentgenowskie – szczególnie w przypadku diagnostyki płuc, kości, piersi oraz przewodu pokarmowego. Odmianą zdjęcia rentgenowskiego jest mammografia. Jest to badanie przesiewowe guzów gruczołu sutkowego.
  • USG. Ultrasonografia to powszechnie dostępna metoda, często używana jako pierwsza w procesie diagnostycznym. Jest to podstawowe badanie w przypadku nowotworów układu moczowo-płciowego. Jest także badaniem uzupełniającym mammografii – dzięki niej można zróżnicować wykryte zmiany. Pozwala na ocenę guzów w tkankach miękkich. Wykorzystuje się ją również do oceny zmian a także do kontroli po ich usunięciu. Specjalną odmianą jest EUS czyli ultrasonografia endoskopowa (wykorzystywana np. w nowotworach przewodu pokarmowego). Polega na wprowadzeniu sondy do jamy ciała i analizie otrzymanego obrazu.
  • Tomografia komputerowa. Istotą badania jest komputerowa analiza danych o pochłanianiu promieniowania przez różne typy tkanek. Jest to metoda bardzo czuła. Pozwala na ocenę rozległości zmiany, szybkości wzrostu, na wykrywanie przerzutów lub wznowy choroby nowotworowej.
  • Badania endoskopowe. Endoskopia polega na wprowadzeniu do jam ciała urządzenia zakończonego kamerą lub innym układem optycznym. Pozwala na bezpośrednią ocenę makroskopową zmiany oraz pobranie materiału do badania histopatologicznego.
  • Rezonans magnetyczny (MRI).  To nowoczesne i bardzo dokładne badanie, przedstawiające przekroje narządów wewnętrznych człowieka we wszystkich płaszczyznach. Jest to metoda, która pozwala na wykrywanie i monitorowanie zmian w ośrodkowym układzie nerwowym, tkankach miękkich (mięsaki) oraz jako uzupełnienie wcześniej wymienionych metod.
  • Scyntygrafia. Polega na wprowadzaniu do organizmu substancji znakowanych radioizotopami, a następnie na obserwacji ich metabolizmu i rozkładu w organizmie. To specyficzna metoda dla określonych grup nowotworów, np. nowotworów kości, tarczycy.
  • Pozytronowa tomografia emisyjna (PET-CT). To nieinwazyjne badanie obrazowe, wykorzystywane w medycynie nuklearnej. Badanie PET-CT to połączenie dwóch metod diagnostycznych: klasycznej tomografii komputerowej (CT) oraz pozytonowej tomografii emisyjnej (PET), która obrazuje procesy życiowe na poziomie komórek. Dzięki tej metodzie można przeanalizować metabolizm zmian chorobowych, który różni się od metabolizmu zdrowych komórek. Uwidocznia miejsca zwiększonego metabolizmu, przez co doskonale nadaje się do wykrywania przerzutów, choć jej wadą jest np. to, że wykrywa każdy stan zapalny.

Badania biochemiczne

W przebiegu choroby nowotworowej pojawiają się w surowicy krwi specyficzne markery nowotworowe. Nie są one jednak nigdy w 100% swoiste – to znaczy charakterystyczne tylko dla jednej choroby, a ich stężenie może podnosić się w stanie innym niż choroba nowotworowa. Wzrost stężenia markera nie świadczy dokładnie o lokalizacji zmiany. Stąd badanie stężenia markerów nie jest zalecanym badaniem przesiewowym. Może służyć do monitorowania przebiegu leczenia.

Badanie patomorfologiczne

Badaniem rozstrzygającym jest badanie patomorfologiczne. Patomorfolog ocenia pobrany materiał pod mikroskopem i określa charakter zmian, tzn. rodzaj komórek ( ich typ histologiczny), ich stopień złośliwości, zaawansowanie choroby. Materiał może zostać pobrany w czasie biopsji lub bada się cały guz wycięty podczas operacji (i inne usunięte tkanki, np. węzły chłonne).

Podstawową informacją, którą przynosi badanie histopatologiczne jest typ nowotworu. Dzięki temu możliwe jest podjęcie odpowiedniego leczenia, skierowanego dokładnie na ten rodzaj komórek nowotworowych. Jest to najważniejsze badanie, na którym opiera się większość schematów leczenia.

Pozostałe artykuły